Η εποχή όμως αυτή της σποράς, καθώς και η παραβολή του σπορέως που ακούσαμε στο σημερινό Ευαγγέλιο, μας υπενθυμίζουν ότι υπάρχει και μία άλλη σπορά· σπορά πνευματική. Χωράφι απέραντο είναι και οι ψυχές των ανθρώπων· και στο χωράφι αυτό το πνευματικό σπέρνεται πνευματικός σπόρος, ο λόγος του Θεού. Έσπειρε και σπέρνει πρώτος ο Υιός του Θεού τον λόγο του στις ψυχές των ανθρώπων· έσπειραν έπειτα οι απόστολοι σε όλο τον κόσμο τον λόγο του Θεού· έσπειραν και σπέρνουν σε κάθε εποχή οι ιεροκήρυκες, κληρικοί και λαϊκοί, που ερμηνεύουν τον λόγο του Θεού. Ο Θεός έδωσε την ευλογία του, ώστε πλούσια να είναι η σπορά. Ποια είναι όμως η σημασία και η δύναμη του λόγου του Θεού; Και πώς πρέπει οι ψυχές να τον δέχονται, για να καρποφορήσει; Αυτά τα δύο ζητήματα θα αποτελέσουν το θέμα της σημερινής μας ομιλίας.
«Ο σπόρος εστίν ο λόγος του Θεού», είπε ο Κύριος εξηγώντας την παραβολή του σπορέως. Παρομοιάζει δηλαδή τον λόγο του Θεού με σπόρο. Γιατί άραγε; Για να παραστήσει την δύναμη του θείου λόγου. Μικρός και ασήμαντος φαίνεται ο κόκκος του σίτου· ένα ελάχιστο πραγματάκι, που το πατεί περήφανα ο άνθρωπος. Και όμως! Πόση δύναμη κρύβεται μέσα στον ελάχιστο αυτό κόκκο! Αρκεί να θαφτεί μέσα στη γη και να βρει τις κατάλληλες συνθήκες, για να ξεπεταχθεί από αυτόν βλαστάρι γεμάτο ζωή· βλαστάρι που θα είναι μετά από λίγους μήνες μεστωμένο στάχυ και θα έχει επάνω του τριάντα, εξήντα, ίσως και εκατό κόκκους σίτου!
Εκπληττόμαστε και θαυμάζουμε όταν σκεφτόμαστε την τεράστια δύναμη του μικρού αυτού κόκκου. Ε λοιπόν, δύναμη πολύ μεγαλύτερη και εκπληκτικότερη κρύβει ο λόγος του Θεού. Λόγια απλά και αδύνατα φαίνονται εκ πρώτης όψεως τα θεία λόγια· λόγια που μπορεί ο άνθρωπος να τα περιφρονήσει, όπως περιφρονεί τον κόκκο του σίτου· και όμως είναι λόγια παντοδύναμα.
Ο λόγος του Θεού είναι πρώτα-πρώτα η φωτιά που θερμαίνει και αναζωογονεί τις ψυχές. Ψυχές νεκρές, ψυχές που είχαν περιπέσει στην απιστία και δεν έδειχναν κανένα ενδιαφέρον για τη θρησκεία, επέστρεψαν στην πίστη έπειτα από ένα κήρυγμα που άκουσαν ή έπειτα από την ανάγνωση ενός καλού βιβλίου. Άνθρωποι που είχαν το όνομα μόνο του Χριστιανού, χωρίς να λαμβάνουν μέρος στη ζωή της Εκκλησίας, άλλαξαν εντελώς ζωή με την ακρόαση ή τη μελέτη του θείου λόγου. Και βλέπουμε ανθρώπους, που δεν ήξεραν πριν τι θα πει ζωή χριστιανική, να εκκλησιάζονται, να εξομολογούνται, να κοινωνούν το Σώμα και το Αίμα του Κυρίου.
Πώς έγινε η μεταβολή αυτή; Ο λόγος του Θεού θέρμανε τις παγωμένες ψυχές τους· έδωσε νέα πνοή και τις ζωογόνησε. Και πραγματοποιείται έτσι ο λόγος του προφήτη Δαβίδ: «Ο νόμος του Κυρίου άμωμος, επιστρέφων ψυχάς» (Ψαλμ. 18:8). Τα λόγια του Κυρίου είναι άμωμα, τέλεια δηλαδή, και επιστρέφουν τις ψυχές από την απιστία στην πίστη, από την αδιαφορία και την ψυχρότητα στη θερμή και ζωντανή χριστιανική ζωή.
Ακόμη καλύτερα όμως φαίνεται η δύναμη του λόγου του Θεού στη μεταβολή ανθρώπων, που όχι απλώς έδειξαν αδιαφορία για την πίστη, αλλά και έκαναν με όλες τις δυνάμεις τους τα έργα της αμαρτίας· βουτήχθηκαν ολόκληροι στην αισχρότητα και τη διαφθορά· έγιναν δούλοι της αμαρτίας με το να διαπράττουν την αμαρτία. Πόσο βαριά και φρικτή είναι η σκλαβιά της αμαρτίας! Κι αυτήν όμως τη νικά ο λόγος του Θεού· ανασύρει τον άνθρωπο από τη λάσπη και τον βούρκο και τον υψώνει στην αγνότητα και την αγιότητα. Έχει τη δύναμη να μεταμορφώνει τον θυμώδη άνθρωπο, τον βάρβαρο, τον κακοποιό σε ήμερο, ευγενή, αγαθοποιό, σε παιδί του Θεού· ελευθερώνει πραγματικά από την αμαρτία. Και αυτό εννοούσε ο Κύριος όταν έλεγε: «γνώσεσθε την αλήθειαν, και η αλήθεια ελευθερώσει υμάς» (Ιω. 8:32). Η αλήθεια, ο λόγος δηλαδή του Θεού, έχει τη δύναμη να ελευθερώνει τον άνθρωπο από το κράτος της αμαρτίας και να τον κάνει ελεύθερο πολίτη της βασιλείας του Θεού.
Έχει ακόμη ο λόγος του Θεού δύναμη φωτιστική. «Η εντολή Κυρίου τηλαυγής, φωτίζουσα οφθαλμούς», λέγει ο Δαβίδ (Ψαλμ. 18:9). Τα λόγια του Κυρίου είναι φωτεινά, αστραφτερά, και ανοίγουν τα μάτια· όχι τα μάτια του σώματος, αλλά τα μάτια της ψυχής, ώστε ο άνθρωπος να μαθαίνει και να εννοεί πράγματα που μόνος του ποτέ δεν θα τα μάθαινε, όσο κι αν προόδευε διανοητικά. Ποια είναι η καταγωγή μας και ο προορισμός μας· τι είναι ο Θεός και ποιες είναι οι σχέσεις του με τον άνθρωπο· ποια είναι η αξία του ανθρώπου και πώς πρέπει αυτός να ζει στον κόσμο· ποια θα είναι η κατάστασή του μετά τον θάνατό του· να μερικά ζητήματα που μόνο ο λόγος του Θεού μας τα διδάσκει και μας βοηθεί να τα κατανοήσουμε πλήρως.
Είναι λοιπόν ο λόγος του Θεού, σύμφωνα με μία άλλη ψαλμική έκφραση, «λύχνος τοις ποσί μου… και φως ταις τρίβοις μου» (Ψαλμ. 118:105)· λυχνάρι που με φωτίζει, ώστε τα πόδια μου να βαδίζουν σταθερά και να μη σκοντάφτουν, και φως λαμπρό που φωτίζει τον δρόμο μου, ώστε να βλέπω πού βαδίζω και ποιος είναι ο δρόμος που οδηγεί στη ζωή.
Δύναμη τεράστια λοιπόν εγκλείει ο λόγος του Θεού. Δύναμη που θερμαίνει, ελευθερώνει, φωτίζει. Αλλά τότε, θα ρωτήσουν πολλοί, γιατί τα αποτελέσματα του θείου λόγου δεν τα βλέπουμε σε όλους, όσοι τον ακούνε; Τόσα κηρύγματα που ακούγονται, τόσες θρησκευτικές ομιλίες που γίνονται, τόσα θρησκευτικά βιβλία και περιοδικά, θα έπρεπε να είχαν μεταβάλει την όψη του κόσμου, να είχαν κάνει παράδεισο τη γη. Γιατί δεν συμβαίνει αυτό;
Αν δεν καρποφορεί παντού και πάντοτε, αγαπητοί, ο λόγος του Θεού, το σφάλμα δεν βρίσκεται στον ίδιο· βρίσκεται στο χωράφι, στο οποίο σπέρνεται. Γιατί κι εδώ υπάρχει πλήρης αναλογία μεταξύ σπόρου και λόγου. Δεν αρκεί να σπαρεί ο σπόρος για να βλαστήσει· πρέπει να βρει και έδαφος κατάλληλο. Έδαφος πατημένο, έδαφος πετρώδες, έδαφος με αγκάθια δεν συντελεί στη βλάστηση και την καρποφορία. Και ο λόγος του Θεού πρέπει να βρει κατάλληλο πνευματικό έδαφος, που να έχει όλες τις απαραίτητες για τη βλάστηση προϋποθέσεις. Ποιες είναι αυτές, θα δούμε αμέσως με συντομία.
Απαιτείται εν πρώτοις προθυμία και ενδιαφέρον για την ακρόαση και τη μελέτη του λόγου του Θεού. Το ενδιαφέρον που είχαν οι ακροατές του Κυρίου, οι οποίοι έτρεχαν από πόλη σε πόλη για να τον ακούσουν. Το ενδιαφέρον ακόμη που είχαν και οι μαθητές του Κυρίου, οι οποίοι όχι μόνο άκουγαν με προσοχή τη διδασκαλία του, αλλά και τον ρωτούσαν για να λύσουν κάθε απορία και κάθε σκοτεινό σημείο. Έτσι κι εμείς πρέπει να δείχνουμε ενδιαφέρον για τον λόγο του Θεού. Να φλέγεται η καρδιά μας για να ακούσουμε ένα κήρυγμα ή να μελετήσουμε ένα καλό βιβλίο· να λαχταρούμε για μία πνευματική συζήτηση· να εμβαθύνουμε και να ζητούμε να λύσουμε τις απορίες που τυχόν προκύπτουν από την ακρόαση και τη μελέτη. Χωρίς αυτή την ευλογημένη προθυμία θα μοιάζουμε με τον δρόμο, με την πατημένη γη, στην οποία ο σπόρος δεν πρόκειται να καρποφορήσει.
Αλλά δεν αρκεί η προθυμία. Χρειάζεται και πίστη. Πρέπει να πιστεύουμε ότι αυτά που ακούμε δεν είναι λόγια ανθρώπου, αλλά λόγια του Θεού, και επομένως πρέπει να πάρουμε απόφαση σταθερή να τα εφαρμόσουμε σε όλη μας τη ζωή. Να πιστεύουμε ακόμη ότι όλες τις δυσκολίες που θα παρουσιασθούν στην εφαρμογή του θείου λόγου θα τις νικήσει η βοήθεια και η δύναμη του Θεού. Χωρίς τη βαθιά αυτή πίστη ο πρώτος ενθουσιασμός και το ενδιαφέρον γρήγορα θα εξατμισθούν, όταν μάλιστα παρουσιασθούν δύσκολες περιστάσεις, πειρασμοί, διωγμοί και θλίψεις για την πίστη. Θα μοιάζουμε τότε με την πετρώδη γη, στην οποία το σιτάρι φυτρώνει εύκολα, αλλά και ξεραίνεται εύκολα· θα ανήκουμε στην κατηγορία των ανθρώπων εκείνων «οι προς καιρόν πιστεύουσι και εν καιρώ πειρασμού αφίστανται». Η πίστη είναι εκείνη που θα βοηθήσει, ώστε ο θείος λόγος να ρίξει ρίζα βαθιά στην ψυχή μας και να γίνει δένδρο ακλόνητο.
Αλλά και η καλύτερη γη χρειάζεται καλλιέργεια για να καρποφορήσει ο σπόρος. Έτσι και η ψυχή έχει ανάγκη καλλιεργείας. Πρέπει να απαλλαγεί από όλα εκείνα τα αγκάθια και τα ζιζάνια που συμπνίγουν τον σπόρο και δεν τον αφήνουν να καρποφορήσει. Και ποια είναι αυτά; Είναι πρώτα, όπως μας λέγει ο Κύριος, οι μέριμνες· η αγωνία και η στενοχώρια για το τι θα φάμε, τι θα πιούμε, πώς θα ντυθούμε. Είναι έπειτα ο πλούτος· ο αγώνας για την αύξηση της περιουσίας με την μάταιη ελπίδα ότι ο πλούτος θα είναι στήριγμα στη ζωή μας. Είναι τέλος οι ηδονές, δηλαδή οι απολαύσεις, τα γλέντια, οι διασκεδάσεις, οι επιδείξεις, η φιλαρέσκεια, η κοσμική ζωή. Να ποια είναι τα αγκάθια που πρέπει να ξεριζωθούν για να παραδοθεί η ψυχή ολόκληρη και ελεύθερη στον λόγο του Θεού.
Όταν ο Κύριος τελείωσε την παραβολή του σπορέως, φώναξε σε όλους τους ακροατές του: «Ο έχων ώτα ακούειν ακουέτω». Μας έδωσε ο Θεός αυτιά για να ακούμε· μας έδωσε και πνευματικά αυτιά, δηλαδή τον νου, για να καταλαβαίνουμε αυτά που ακούμε. Ας χρησιμοποιήσουμε τα θεία αυτά δώρα πρωτίστως για να ακούμε και να καταλαβαίνουμε τον λόγο του Θεού. Και ας τον ακούμε με προθυμία, με πίστη, με ψυχή καλλιεργημένη και απαλλαγμένη από κάθε είδους αγκάθια. Τότε θα είμαστε γη αγαθή. Τότε και ο λόγος του Θεού που σπείρεται στις ψυχές μας, δεν θα μένει άκαρπος, αλλά θα φέρει «καρπόν εκατονταπλασίονα».
Άγιος Νικόλαος Λαρίσης, 14/10/1956
Από το βιβλίο: Πρωτοπρεσβ. Κωνσταντίνου Παπαγιάννη (†), ΟΜΙΛΙΕΣ ΣΤΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΚΑ ΑΝΑΓΝΩΣΜΑΤΑ ΤΩΝ ΚΥΡΙΑΚΩΝ. Εκδόσεις «Το Περιβόλι της Παναγίας», Θεσσαλονίκη 2026, σελ. 277.