Ἡ κοίμηση ἑνὸς ἀνθρώπου μᾶς καλεῖ πάντοτε νὰ δοῦμε τὴ ζωή του διαφορετικά. Νὰ ξεχωρίσουμε τὰ οὐσιώδη ἀπὸ τὰ περιστασιακά, τὸ πρόσωπο ἀπὸ τὴ δημόσια εἰκόνα, ἐκεῖνο ποὺ πραγματικὰ ἦταν ἀπὸ ἐκεῖνο ποὺ οἱ περιστάσεις κάποτε ἀνέδειξαν περισσότερο.
Στὴν περίπτωση τοῦ μακαριστοῦ προκατόχου μου, Μητροπολίτου Θεσσαλονίκης κυροῦ Ἀνθίμου (+13.3.2025) – ὁ ὁποῖος, κατὰ τὴν σημερινὴ ἡμέρα, ἑόρταζε τὸν προστάτη του Ἅγιο Ἄνθιμο ἐπίσκοπο Νικομηδείας – ἡ προσωπικὴ ἐμπειρία τῆς συνύπαρξής μας μοῦ ἐπιτρέπει νὰ κρατῶ ἰδιαίτερα ἕνα χαρακτηριστικό του: τὴν εὐγένεια.
Ἡ εὐγένεια, βέβαια, στὴν ἐκκλησιαστικὴ παράδοση δὲν εἶναι ζήτημα καλῶν τρόπων. Εἶναι πρωτίστως καρπὸς πνευματικῆς καλλιέργειας. Εἶναι ὁ σεβασμὸς πρὸς τὸ πρόσωπο τοῦ ἄλλου, ἀκόμη καὶ ὅταν ἐκεῖνος διαφωνεῖ, ἐλέγχει ἢ ἀδικεῖ. Εἶναι, τελικά, μία ἔκφραση τῆς ἀγάπης.
Ὁ ἅγιος Γρηγόριος ὁ Θεολόγος, στὸν περίφημο ΙΔ΄ Λόγο του, Περὶ φιλοπτωχίας, ἀπαριθμώντας τὶς ἀρετὲς ποὺ φανερώνουν τὸ χριστιανικὸ ἦθος, γράφει χαρακτηριστικά: «Καλὸν ἡ μακροθυμία»· καὶ ὡς ὑπέρτατο παράδειγμα δείχνει τὸν Χριστό, ὁ ὁποῖος ὄχι μόνο δὲν ἀνταπέδωσε τὴ βία τῶν διωκτῶν Του, ἀλλὰ θεράπευσε καὶ τὸ αὐτὶ ἐκείνου ποὺ εἶχε πληγωθεῖ. Καὶ ἀμέσως προσθέτει: «Καλὸν ἡ πραότης», δείχνοντας πάλι τὸν Χριστό, ὁ ὁποῖος δὲν φιλονικοῦσε, δὲν κραύγαζε καὶ δὲν ἀντιστεκόταν σ᾿ ἐκείνους ποὺ Τὸν ὁδηγοῦσαν στὸ Πάθος. Ἀνάμεσα στὰ δύο παραδείγματα ὁ Θεολόγος θυμᾶται καὶ τὸν πρωτομάρτυρα Στέφανο, ποὺ προσευχόταν γι᾿ αὐτοὺς ποὺ τὸν λιθοβολοῦσαν.
(Γρηγορίου Θεολόγου, Λόγος ΙΔ΄, Περὶ φιλοπτωχίας, §1, PG 35, 860–861).
Ἴσως αὐτὴ ἡ πατερικὴ κατανόηση τῆς εὐγένειας μπορεῖ νὰ φωτίσει μία λιγότερο γνωστὴ πλευρὰ τοῦ μακαριστοῦ Μητροπολίτου Ἀνθίμου.
Ὁ Θεσσαλονίκης Ἄνθιμος ὑπῆρξε ἕνας Ἐπίσκοπος μὲ ἰσχυρὴ προσωπικότητα καὶ δημόσιο λόγο. Ἡ μακρὰ διακονία του στὴ Θεσσαλονίκη συνοδεύθηκε ἀπὸ ἀγάπη τοῦ λαοῦ, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ ἀντιθέσεις. Κάποιες τοποθετήσεις του προκάλεσαν συζητήσεις, ἄλλοτε κριτική, κάποτε καὶ ἔντονη ἀντίδραση. Ὁ ἴδιος ὅμως θεωροῦσε χρέος του νὰ ὑπηρετεῖ μὲ πιστότητα ἐκεῖνο ποὺ ἡ ἀρχιερατικὴ συνείδησή του τοῦ ὑπαγόρευε ὡς ἀλήθεια τοῦ Εὐαγγελίου καὶ εὐθύνη ἀπέναντι στὸ ποίμνιό του καὶ στὴν Πατρίδα.
Πίσω ὅμως ἀπὸ τὸν δυναμικὸ δημόσιο λόγο ὑπῆρχε ἕνας ἄνθρωπος ποὺ δὲν ἤξερε νὰ μνησικακεῖ.
Αὐτὸ εἶχα τὴν εὐλογία νὰ τὸ γνωρίσω περισσότερο κατὰ τὸ διάστημα τῆς συνύπαρξής μας στὴν Ἱερὰ Μητρόπολη, μετὰ τὴν παραίτησή του. Ἡ καθημερινότητα φανερώνει συχνὰ ὅσα ἡ δημόσια παρουσία κρύβει. Καὶ στὴν καθημερινότητά του ὁ μακαριστὸς Ἄνθιμος ἦταν ἄνθρωπος εὐγενής. Εὐγενὴς στὸν λόγο, στὴ συμπεριφορά, στὴν εὐχαριστία του γιὰ ὅσα τοῦ προσφέρονταν, στὸν τρόπο μὲ τὸν ὁποῖο ἀντιμετώπιζε τοὺς συνεργάτες καὶ τοὺς ἀνθρώπους ποὺ τὸν διακονοῦσαν. Ἀκόμη καὶ ἡ σωματικὴ δοκιμασία τῶν τελευταίων χρόνων δὲν ἀφαίρεσε αὐτὴ τὴ λεπτότητα τοῦ τρόπου του.
Περισσότερο ὅμως μὲ συγκινοῦσε ἡ στάση του ἀπέναντι σὲ ὅσους τὸν εἶχαν κρίνει αὐστηρά. Μπορεῖ νὰ διαφωνοῦσε· μπορεῖ νὰ πονοῦσε· δὲν ἔτρεφε ὅμως κακία. Καὶ αὐτὸ δὲν εἶναι μικρό. Γιατί ἡ ἀνεξικακία εἶναι μία ἀπὸ τὶς δυσκολότερες μορφὲς ἐλευθερίας. Εἶναι ἡ ἄρνηση τοῦ χριστιανοῦ νὰ ἐπιτρέψει στὴ συμπεριφορὰ τοῦ ἄλλου νὰ καθορίσει τὴ δική του καρδιά.
Ἔτσι κατανοῶ καὶ τὴ διακονία του στὴ Θεσσαλονίκη: ὡς μία διακονία μὲ πάθος, πιστότητα καὶ πολλὴ ἀγάπη. Ἀγάπησε αὐτὴ τὴν πόλη καὶ τὴν τοπικὴ Ἐκκλησία. Ἀγάπησε τοὺς κληρικοὺς καὶ τὸν λαό της. Διακόνησε, κήρυξε, λειτούργησε, παρενέβη, ἀγωνίστηκε. Καὶ ὅταν ἦλθε ἡ ὥρα νὰ παραδώσει τὴ σκυτάλη, παρέμεινε μέσα στὴν Ἐκκλησία ποὺ τόσο ἀγάπησε, χωρὶς νὰ παύσει νὰ ἐνδιαφέρεται καὶ νὰ προσεύχεται γι᾿ αὐτήν.
Καὶ ἡ Θεσσαλονίκη τοῦ τὸ ἀνταπέδωσε. Στὸ τέλος τῆς ἐπίγειας πορείας του ἀπήλαυσε τὴν ἀγάπη καὶ τὸν σεβασμὸ τοῦ πληρώματος τῆς τοπικῆς μας Ἐκκλησίας.
Ἴσως, λοιπόν, ἀνάμεσα στὰ πολλὰ ποὺ θὰ μποροῦσαν νὰ γραφοῦν γιὰ τὸν μακαριστὸ Ἄνθιμο, ἀξίζει νὰ μείνει καὶ αὐτή ἡ προσωπικὴ μαρτυρία: ὅτι πίσω ἀπὸ τὴ δυναμικὴ προσωπικότητα ὑπῆρχε ἕνας εὐγενὴς ἄνθρωπος· καὶ πίσω ἀπὸ τὶς ἀντιθέσεις ποὺ κάποτε προκάλεσε ὁ λόγος του, μία καρδιὰ ποὺ δὲν ἤθελε νὰ κρατήσει κακία.
Γιατί, τελικά, ἡ ἀληθινὴ εὐγένεια εἶναι ἕνας ἀθόρυβος τρόπος νὰ ἀγαπᾷ κανεὶς κατὰ Χριστόν.
Ἂς εἶναι αἰωνία ἡ μνήμη τοῦ μακαριστοῦ Ποιμενάρχου μας κυροῦ Ἀνθίμου καὶ ἂς ἔχουμε ὅλοι μας τὴν εὐχή του.