Η προηγιασμένη και η σύγκριση της με άλλες λειτουργίες ( Β )
Στην προηγούμενη ομιλία για την προηγιασμένη λειτουργία αρχίσαμε, αγαπητοί μου, να βρίσκουμε τις διαφορές που έχει η λειτουργία αυτή από τις λειτουργίες του μεγάλου Βασιλείου και του ιερού Χρυσοστόμου.
Είδαμε πρώτον, ότι σ’ αυτήν τα τίμια δώρα είναι ήδη καθαγιασμένα. Και κατόπιν είδαμε ορισμένες διαφορές που παρουσιάζει η ακολουθία της· πρώτον ότι έχει αναγνώσματα από την Παλαιά Διαθήκη, δεύτερον ότι κατ’ αυτήν λέγεται το «Φως Χριστού φαίνει πάσι», και τρίτον ότι ψάλλεται το «Κατευθυνθήτω η προσευχή μου…». Συνεχίζουμε τώρα με άλλες δύο διαφορές.
δ’) Ένα ακόμη διαφορετικό σημείο, αδελφοί μου, είναι ο ύμνος που ψάλλεται όταν περνούν τα άγια. Εδώ ο ύμνος αυτός είναι διαφορετικός. Και ενώ στις άλλες λειτουργίες γονατίζουμε στο «Τα σα εκ των σων…», εδώ γονατίζουμε στη μεγάλη είσοδο· γιατί είναι ήδη αγιασμένα τα τίμια δώρα. Εδώ ψάλλουμε όχι «Οι τα Χερουβίμ μυστικώς εικονίζοντες…», αλλά «Νυν αι δυνάμεις των ουρανών συν ημίν αοράτως λατρεύουσιν. Ιδού γαρ εισπορεύεται ο βασιλεύς της δόξης. Ιδού θυσία μυστική τετελειωμένη δορυφορείται. Πίστει και πόθω προσέλθωμεν, ίνα μέτοχοι ζωής αιωνίου γενώμεθα. Αλληλούϊα». Είναι ένα από τα ωραιότερα τραγούδια, που δεν υπάρχει αλλού, ούτε στους φράγκους ούτε στους προτεστάντες, πουθενά. Αυτοί που το μετέφρασαν σε ξένες γλώσσες, λένε ότι ο ύμνος αυτός είναι θεϊκός, τραγούδι αγγελικό. «Νυν αι δυνάμεις των ουρανών…»! λόγια γεμάτα νοήματα, που δίνουν φτερά στον άνθρωπο ν’ αφήσει τη γη και να πετάξει ψηλά. Ποιο είναι το νόημά τους; Αυτή την ώρα, αδελφοί μου, που είμαστε μέσ’ στην εκκλησία, δεν πατάμε στη γη. Άγγελοι και αρχάγγελοι έχουν φτάσει από τα ουράνια. Σμίξαμε άνθρωποι και άγγελοι και υποδεχόμαστε τον βασιλέα της δόξης, που μας καλεί με πίστη και πόθο να κοινωνήσουμε «εις ζωήν αιώνιον».
ε’) Τέλος η λειτουργία των προηγιασμένων διαφέρει από τις άλλες λειτουργίες και σ’ ένα ακόμη σημείο. Είναι το κοινωνικό. Εδώ, αντί του «Αινείτε τον Κύριον…», έχουμε άλλο που λέει· «Γεύσασθε και ίδετε, ότι χρηστός ο Κύριος. Αλληλούϊα» (Ψαλμ. 33:9). Άλλα πάλι νοήματα, άλλα διαμάντια. Τι μας λέει; Ότι οι τέρψεις και τα γλέντια αυτού του κόσμου, όλα τα ευχάριστα που έχει, στην αρχή είναι γλυκά, αλλά στο τέλος είναι πικρά. Είναι όπως ένα γλύκισμα που του έχουν ρίξει μέσα παραθείο· το τρως και φαίνεται γλυκό, αλλά πίσω είναι ο πόνος και ο θάνατος. Ο διάβολος έχει ρίξει στα γλυκίσματα που μας προσφέρει παραθείο· αυτό, που θεωρούμε σιρόπι, είναι φαρμάκι.
Άνθρωποι, λέει ο Θεός, γιατί μ’ αφήνετε και φεύγετε μακριά, γιατί αποστατείτε από κοντά μου; Θα μάθετε πάνω στα πράγματα, ότι είναι πικρό να εγκαταλείπετε εμένα. Ελάτε κοντά μου. Ελάτε σεις οι αμαρτωλοί, που είστε πικραμένοι από το αψίνθιο, την πίκρα της αμαρτίας· ελάτε κοντά μου. Ελάτε κοντά στο Χριστό. Γιατί τι είναι ο Χριστός; Δεν βρίσκω λέξη να το εκφράσω. «Γεύσασθε και ίδετε, ότι χρηστός ο Κύριος». Ο Χριστός είναι το ψωμί, το αληθινό ψωμί. Ο Χριστός είναι το κρασί που ευφραίνει την καρδιά. Ο Χριστός είναι η ζωή, το οξυγόνο της ζωής. Είναι το άλφα και το ωμέγα. Είναι το ποτάμι που τρέχει μέλι και γάλα. Έλα να δοκιμάσεις το Χριστό. Κι άμα αγαπήσεις το Χριστό και ενωθείς μαζί του, θα βρεις αυτό που ζητάς. Όπως η γυναίκα άμα ενωθεί με τον άντρα της μένει ενωμένη μαζί του μέχρι τέλους και δεν τη χωρίζει κανένας, έτσι και η καρδιά που αγαπά το Νυμφίο Χριστό, τον ωραίο Νυμφίο της. Μια τέτοια αγάπη πρέπει να δώσουμε στο Χριστό. Είναι ο ωραίος Νυμφίος της Εκκλησίας και κάθε μιας ψυχής. «Τον Νυμφίον, αδελφοί, αγαπήσωμεν…» (όρθρ. Μ. Τριτ. κάθ.). Και αν αγαπήσεις το Χριστό και γευθείς τη χαρά και την αγαλλίαση που χαρίζει, τότε, κι όλοι οι διάβολοι να κατεβούν, δεν μπορούν να σε χωρίσουν από αυτόν. «Τις ημάς χωρίσει από της αγάπης του Χριστού;…»· ούτε ουράνια, ούτε επίγεια, ούτε καταχθόνια (Ρωμ. 8:35-39). «Γεύσασθε και ίδετε, ότι χρηστός ο Κύριος».
Σας παρουσίασα, αγαπητοί μου, με λίγα φτωχά λόγια την προηγιασμένη λειτουργία. Σας είπα, ότι αυτή διαφέρει από τις άλλες λειτουργίες. Σας είπα, ότι σ’ αυτήν τα τίμια δώρα είναι προηγιασμένα επάνω στην αγία τράπεζα.
Αλλ’ εάν υποθέσουμε, ότι στη λειτουργία αυτή μπαίνει ένας κουφός που δεν ακούει τίποτε απολύτως, τι λέτε, μπορεί αυτός να καταλάβει ότι διαφέρει αυτή λειτουργία; Ναι, θα το καταλάβει. Πώς; Με τα μάτια του. Γιατί αν ρίξει μια ματιά στην αγία τράπεζα, θα δει ότι είναι ντυμένη στα μαύρα. Αν ρίξει μια ματιά στον ιερέα, θα τον δει κι αυτόν ντυμένο στα μαύρα. Γιατί μαύρα; μαύρα τα άμφια του ιερέως, μαύρα η αγία τράπεζά μας; Η Εκκλησία μας έχει πένθος. Σε ένα από τα υπέροχα αναγνώσματα που διαβάζονται την περίοδο αυτή στην προηγιασμένη (βλ. Γεν. 49:33 – 50:26) λέει ότι, όταν πέθανε στην Αίγυπτο εκείνος ο καλός πατέρας με τα δώδεκα παιδιά, ο πατριάρχης Ιακώβ, το παιδί του ο Ιωσήφ ήταν εκεί αντιβασιλεύς και ετιμάτο. Και μόλις πέθανε ο πατέρας του, ο βοσκός, μαζεύτηκαν όλοι, μπήκαν στις άμαξες και πήγαν μακριά, στη γη Χαναάν, για να τον θάψουν. Και κλάψανε «κοπετόν μέγαν» (ε.α. 50:10). Θρήνησαν όλα τα παιδιά και οι θυγατέρες και τα εγγόνια του, πένθησε όλος ο Ισραήλ επτά ημέρες, γιατί πέθανε ο πατριάρχης. Έτσι λοιπόν κι εμείς έχουμε πένθος και η Εκκλησία είναι ντυμένη στα μαύρα. Πρέπει να πενθήσουμε με την Εκκλησία μας για τα σεπτά πάθη του Σωτήρος.
Έχουμε όμως και τα δικά μας πάθη. Πρέπει να πενθήσουμε για τ’ αμαρτήματά μας, τα αμαρτήματα των ανδρών γυναικών και παιδιών, των πλουσίων και των φτωχών, των μορφωμένων και των αγραμμάτων, των μικρών και των μεγάλων, του κλήρου και του λαού, όλου του κόσμου. Βουνό έχουν γίνει τα αμαρτήματά μας.
Πρέπει να ζητήσουμε το έλεος του Θεού. Γιατί αδελφοί μου – να το πούμε – μόνο το έλεος του Θεού μας κρατάει. Εάν ο Κύριος θελήσει να ρίξει μια ματιά οργής επάνω στη γη, θα δεις τα βουνά να «καπνίζωνται» (Ψαλμ. 103:32) και ο κόσμος να διαλύεται. Ζούμε μέσα στο άπειρο έλεος του Θεού.
Αδελφοί μου αγαπητοί! Δεν ξέρω τι συμβαίνει στις δικές σας καρδιές. Εγώ τουλάχιστον όταν ακούω τη λειτουργία αυτή ελέγχομαι. Είναι έλεγχος η προηγιασμένη. Γιατί; Μας ελέγχει, γιατί δεν αγαπούμε τη νηστεία όπως την αγαπούσαν οι Χριστιανοί των πρώτων αιώνων (η προηγιασμένη τότε γινόταν το βράδυ, όλη μέρα έμεναν νηστικοί, και το βράδυ κοινωνούσαν τα άχραντα μυστήρια). Μας ελέγχει, γιατί δεν αγαπούμε την αγία Γραφή (η προηγιασμένη είναι γεμάτη από αναγνώσματα της Γραφής). Μας ελέγχει ακόμα, γιατί δεν αγαπούμε την προσευχή· και πρέπει να αγαπήσουμε την προσευχή παραπάνω από καθετί άλλο. Μας ελέγχει δε ακόμη περισσότερο, γιατί δεν κοινωνούμε τα άχραντα μυστήρια.
Ω αν μπορούσαμε να γυρίσουμε πίσω και να πάμε εκεί όπου ήταν Ελληνισμός και Χριστιανισμός, Ορθοδοξία, τότε που υπήρχε η θερμή πίστη και η αγάπη στο Θεό! Ας μπορούσαμε κι εμείς σήμερα να αγαπήσουμε το Χριστό όπως τον αγαπούσαν εκείνοι! Ας είχαμε κι εμείς μέσα μας ένα δράμι από την αγάπη που είχαν εκείνοι, από τον θείο έρωτα που αισθάνονταν οι ευγενείς καρδιές τους!
Κλείστε τα μάτια σας και φανταστείτε μια Ελλάδα, μια κοινωνία διαφορετική. Ποια; Κάθε βράδυ ο άντρας να λέει στη γυναίκα και η γυναίκα στον άντρα· Έλα να προσευχηθούμε. Όλο το σπίτι να προσεύχεται. Να ‘χουν εικόνες, θυμίαμα, «Κατευθυνθήτω η προσευχή μου…». Για φανταστείτε ένα τέτοιο σπίτι, ένα αντρόγυνο να προσεύχεται, να διαβάζει Ησαΐα, βίους αγίων. Φανταστείτε μια κοινωνία που άμα χτυπά η καμπάνα σαν τα ζαρκάδια τα διψασμένα να τρέχουν όλοι στην εκκλησία· μια κοινωνία ν’ αγαπά τη σωφροσύνη, την εγκράτεια. Κάθε Κυριακή, εκατό Χριστιανοί είναι; και οι εκατό να κοινωνούν τα άχραντα μυστήρια. Σε μια τέτοια κοινωνία θα σβήσουν τα εγκλήματα, θ’ αδειάσουν οι φυλακές. Θα περνούν χρόνια χωρίς να γίνεται έγκλημα. Τόπος αγιασμένος, λουλούδια τα βράχια μας.
Όσοι πιστεύουμε στο Χριστό, έχουμε μια υποχρέωση. Να δουλέψουμε όλοι με ζέση, με αγάπη και ομόνοια, να γίνουμε Χριστιανοί πραγματικοί, και τότε να πούμε στους άλλους· «Δεύτε λάβετε φως εκ του ανεσπέρου φωτός» (Πάσχ. παννυχ.), του Χριστού· ον, παίδες, υμνείτε και υπερυψούτε εις πάντας τους αιώνας.
Από το φυλλάδιο ΚΥΡΙΑΚΗ, αριθμός 1047, 19 Απριλίου 2019, Φλώρινα.
Β’ μέρος απομαγνητοφωνημένης ομιλίας, που έγινε στον Ι. Ναό Αγίου Ιωάννου Ν. Μαδύτου Αθηνών την 31-3-1961.
