Να βάλουμε αρχή για τη σωτηρία μας
Έχουμε πει πολλά κατά καιρούς για την Παναγία. Και απόψε, όχι μόνο τη λίγη ώρα που έχουμε στη διάθεσή μας αλλά και όλη τη νύχτα αν μιλούμε, δεν τελειώνουν αυτά που έχουμε να πούμε για την Παναγία. Σήμερα όμως ήρθαν έτσι τα πράγματα, που θα ήθελα να αναφερθώ σε κάτι άλλο, συνδυάζοντάς το με την εορτή.
Απόψε γιορτάζουμε τη Γέννηση της Παναγίας, και αν εξαιρέσουμε τη Γέννηση του Χριστού που είναι κάτι άλλο, η Γέννηση της Παναγίας είναι η ιερότερη, η θαυμασιότερη και η σπουδαιότερη γέννηση που έγινε σ’ αυτόν τον κόσμο. Γεννήθηκε η Παναγία, γεννήθηκε αυτή που γέννησε τον Χριστό, τον Σωτήρα του κόσμου. Και με το να οικονομήσει ο Θεός έτσι τα πράγματα, ώστε να γεννηθεί η Παναγία, αρχίζει να τίθεται σε εφαρμογή το σχέδιο του Θεού, το οποίο βέβαια ο Θεός το προετοίμαζε από αιώνες, αλλά τώρα μπαίνει σε εφαρμογή.
Αν θέλουμε να βάλουμε αρχή, να βρούμε άνθρωπο να εμπιστευθούμε
Έχουμε πει πολλά κατά καιρούς για την Παναγία. Και απόψε, όχι μόνο τη λίγη ώρα που έχουμε στη διάθεσή μας αλλά και όλη τη νύχτα αν μιλούμε, δεν τελειώνουν αυτά που έχουμε να πούμε για την Παναγία. Σήμερα όμως ήρθαν έτσι τα πράγματα, που θα ήθελα να αναφερθώ σε κάτι άλλο, συνδυάζοντάς το με την εορτή.
Με το γεγονός αυτό, τη Γέννηση της Παναγίας, γίνεται αρχή της σωτηρίας του κόσμου. Συχνά λέμε να βάλουμε αρχή, και οι ημέρες αυτές είναι ό,τι χρειάζεται, για να βάλει κανείς αρχή, καθώς είναι οι πρώτες ημέρες του νέου εκκλησιαστικού έτους, που άρχισε από την 1η Σεπτεμβρίου.
Σκεπτόμουν προηγουμένως: Εάν κάποιος, που μπορεί αυτός ο κάποιος να είμαστε εμείς, αρχίζει να σκέπτεται λίγο σοβαρά για την ψυχή του, για τη σωτηρία του –καθώς κάθε τόσο ακούει ότι ο ουρανός δουλεύει για τη σωτηρία μας, ότι ο Θεός εργάζεται για τη σωτηρία μας, ότι όλα γίνονται και υπάρχουν για τη σωτηρία μας– και αρχίζει να ζεσταίνεται, να φιλοτιμείται και θέλει να βάλει αρχή, τι θα κάνει;
Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι το πρώτο-πρώτο που έχει να κάνει είναι να βρει άνθρωπο στον οποίο θα εμπιστευθεί τα της ψυχής του. Είναι επικίνδυνο να το αφήσει κανείς έτσι αυτό το θέμα. Στα θέματα της σωτηρίας σου, μην έχεις εμπιστοσύνη στον εαυτό σου. Όσο ζήλο και φιλότιμο κι αν έχεις, όσο κι αν τα πήρες στα σοβαρά τα πράγματα και έχεις όρεξη και διάθεση να αγωνιστείς, μην εμπιστεύεσαι στον εαυτό σου· μην εμπιστεύεσαι απλώς στο τι θα σου πει ο εαυτός σου, πώς θα αισθανθεί, πόσο θα σε σκουντήσει ο εαυτός σου. Μην εμπιστεύεσαι σ’ αυτόν. Είναι παρακινδυνευμένο.
Αυτό που λέμε δεν είναι απόλυτο. Δεν σημαίνει ότι, όποιος δεν βρει άνθρωπο, οπωσδήποτε θα χαθεί. Πάνω από όλα είναι ο Θεός, και ο Θεός κανονίζει για τον κάθε άνθρωπο, αλλά ανθρωπίνως όμως πρέπει να το τονίσουμε αυτό, ότι είναι «εκ των ων ουκ άνευ» να βρεις άνθρωπο. Όχι για να σου λύνει τα προβλήματα. Συνηθίζουμε, βλέπετε, να λέμε αυτό: «Ελάτε να λύσουμε τα προβλήματα, ελάτε να συζητήσουμε τα προβλήματα». Είπαμε και άλλες φορές ότι αυτά είναι ψευτοπροβλήματα. Αυτά είναι για να γεμίζει η ζωή, για να περνάει ο καιρός. Ένα είναι το πρόβλημα: πώς θα σωθούμε. Και άμα λύσεις αυτό το πρόβλημα, άμα βρεις τη λύση αυτού του προβλήματος, θα δεις ότι όλα τα άλλα όχι απλώς λύνονται, αλλά δουλεύουν για το ένα αυτό πρόβλημα, για τη σωτηρία της ψυχής. Όλα μετά υπηρετούν αυτό, όπως το έχουμε πει πολλές φορές.
Δεν υπάρχει λοιπόν αμφιβολία ότι το πρώτο που πρέπει να κάνει κανείς είναι να βρει άνθρωπο. Όχι βέβαια να βρει, για να πει «βρήκα άνθρωπο ή έχω άνθρωπο», αλλά για να αρχίσει η εργασία που πρέπει να γίνει στην ψυχή του.
Οπωσδήποτε να γνωρίσουμε τον εαυτό μας
Έπειτα, εκείνο το οποίο χρειάζεται, και στο οποίο οπωσδήποτε θα βοηθηθεί κανείς από τον άνθρωπο που θα βρει και θα εμπιστευθεί την ψυχή του, είναι να γνωρίσει τον εαυτό του. Αλλιώς, θα κάνεις προσπάθειες, θα κάνεις κόπους, αλλά μπορεί να πηγαίνουν χαμένα. Όταν κάτι που γίνεται, δεν γίνεται όπως πρέπει να γίνει, δεν γίνεται σωστά, αλλά έχει πλάνη και περιττά πράγματα, δεν θα προχωρεί σωστά, και θα είναι χαμένοι οι κόποι.
Αν σε άγει και σε φέρει ο εαυτός σου, αν σε «χορεύει» ο εαυτός σου όπως θέλει, αν πότε βουλιάζεις μέσα στη μελαγχολία σου, πότε στη δειλία σου, πότε στην εξυπνάδα σου, πότε στη ραθυμία σου, πότε στη ζάλη των λογισμών, τότε είσαι θύμα του εαυτού σου. Και μπορείς να μην είσαι θύμα. Τουναντίον, ο εαυτός σου, αυτός ο κακός εαυτός σου, να γίνει θύμα, για να υπηρετήσει τον νέο άνθρωπο που είναι μέσα σου.
Το πράγμα χρειάζεται, αν θέλετε, τέχνη. Εκείνο το οποίο είναι βασικό είναι να μη χαρίζεσαι στον εαυτό σου. Να μη χαρίζεσαι καθόλου στον εαυτό σου. Άμα χαρίζεσαι, θα σε ξεγελάσει, θα σε εξαπατήσει, και τελικά θα κάνει αυτό που θέλει εκείνος. Άμα δεν χαριστείς στον εαυτό σου και βοηθηθείς από τον άνθρωπο που σε οδηγεί, θα γνωρίσεις καλά τον εαυτό σου.
Δεν έχει σημασία τι είσαι. Δεν πειράζει ό,τι και να είσαι. Ας είσαι ο χειρότερος άνθρωπος του κόσμου από πλευράς αδυναμιών, από πλευράς αρρωστημένων, αν θέλετε, καταστάσεων κτλ. Δεν πειράζει. Άμα γνωρίσεις περί τίνος πρόκειται, αν τα συνειδητοποιήσεις καλά, αν τα διακρίνεις και ξέρεις: «Εγώ έχω επάνω μου αυτά και αυτά τα κουσούρια, αυτά τα παράσιτα και αυτά τα πάθη, όμως δεν πρόκειται να κάνω το χατίρι τους», τότε μη φοβάσαι. Βοηθούμενος και από τον άνθρωπο που θα βρεις, θα αφεθείς στη χάρη του Θεού, θα δοθείς στη χάρη, θα σε αναλάβει ο Θεός και θα σε κάνει αγιότερο των αγίων.
Δεν είναι αστεία πράγματα αυτά. Ο Θεός φροντίζει για μας. Ο Θεός ήλθε για μας, σταυρώθηκε, έχυσε το αίμα του και πέθανε για μας. Και δεν το έκανε αυτό για να βολέψει μερικούς ανθρώπους που είναι καλού χαρακτήρος, που έχουν καλό σκαρί. Όχι! Όσο χειρότερη είναι μια κατάσταση, τόσο, αν επιτρέπεται να το πω, ο Θεός θέλει αυτή την κατάσταση να την τακτοποιήσει, να τη γιατρέψει. Ψάχνει ο Θεός να βρει άνθρωπο που θα τον δεχθεί, που θα του δείξει την πληγή του, το σφάλμα του και θα συνεργαστεί μαζί του και θα ανταποκριθεί στην αγάπη του.
Καθόλου να μη χαριστούμε στον εαυτό μας
Και ένα τρίτο θέλω να πω που είναι πολύ πρακτικό. Όλοι λίγο πολύ κάτι ξέρουμε από τον εαυτό μας. Να βάλουμε κάτω τον εαυτό μας και να τον παρακολουθήσουμε στην καθημερινή του ζωή, και να δούμε πού ο εαυτός μας έχει αδυναμία, τι αγαπά, τι λαχταρά πιο πολύ, τι είναι εκείνο που, ό,τι εμπόδιο και να μπει μπροστά, αυτός θα το ξεπεράσει και θα πάει να βρει αυτό που θέλει, θα πάει να πετύχει, να κάνει αυτό που θέλει.
Όλοι, όποιοι κι αν είμαστε, κάπου θα τον πιάσουμε τον εαυτό μας. Μπορεί να διαπιστώσεις ότι, χωρίς καθόλου να χρειάζεται να σπρώχνεις τον εαυτό σου, χωρίς καθόλου να χρειάζεται να του θυμίζεις, αυτός ορμά –δεν θα ήθελα τώρα μέσα στην εκκλησία να πω συγκεκριμένα– στο άλφα θέμα, στο βήτα θέμα, στη γάμα υπόθεση κτλ. Δες λοιπόν προς αυτή την κατεύθυνση, προς αυτό στο οποίο η ψυχή σου ορμά από μόνη της. Δες πώς κινείσαι, τι κάνεις και ομολόγησε ότι έχεις δυνάμεις, κουράγιο, όρεξη και δεν δυσκολεύεσαι να αφήσεις μερικές φορές και ύπνο και φαγητό, δεν δυσκολεύεσαι να σηκώσεις περιφρονήσεις, λόγια από κάποιους, προκειμένου να πετύχεις, να βρεις, να μη χάσεις αυτό στο οποίο ορμά από μόνη της η ψυχή σου.
Δες καλά τα πράγματα και ως λογικό πλάσμα που είσαι να σκεφθείς και να πεις: «Αν όχι τίποτε άλλο, ο Θεός θα ήθελε να πάω προς αυτόν, να κινηθώ προς αυτόν, να ζητήσω τη σωτηρία μου, να αγωνιστώ για τη σωτηρία μου, τουλάχιστον όπως κάνω γι’ αυτό εδώ το πράγμα».
Να έχουμε υπ’ όψιν μας μόνο ότι στην αρχή πρέπει κανείς να σπρώξει τον εαυτό του και καθόλου να μην του χαριστεί, καθώς θα αρχίσει ο εαυτός μας, από δω από κει, τις δικαιολογίες και θα προσπαθεί να βρει τρόπους για να ξεφύγει. Να μην του χαριστούμε καθόλου, αλλά να τον αρπάξουμε, και με την ίδια δύναμη που πηγαίνει σ’ εκείνο που αγαπάει, σ’ εκείνο το οποίο θέλει –φυσικά δεν χωράει καμιά αμφιβολία ότι θα το αφήσουμε εκείνο· απλώς θα παραδειγματιστούμε από αυτό– να σπρώξουμε τον εαυτό μας, την ψυχή μας, όλο το είναι μας και όλες τις δυνάμεις μας προς τον Θεό μας, προς την αγάπη του Χριστού, για τη σωτηρία μας.
Και να μη σταματήσουμε καθόλου –ούτε να ξεκουραστούμε ούτε, που λέει ο λόγος, να ανασάνουμε– από το να σπρώχνουμε κατά συγκεκριμένο τρόπο τον εαυτό μας, έως ότου αρχίσει να γίνεται μόνο του αυτό. Οπότε, δεν θα χρειάζεται μετά να σπρώξεις τον εαυτό σου για να πας να προσευχηθείς, να πας στην εκκλησία, να αγρυπνήσεις, να νηστέψεις· δεν θα χρειάζεται να σπρώξεις τον εαυτό σου για να μην κατηγορεί, να μην κατακρίνει, να μη θυμώνει, να μην αδικεί, να μην υπερηφανεύεται. Θα μάθει τον δρόμο ο εαυτός σου, και ο Θεός βλέποντάς σε θα ανταποκριθεί και θα σου δώσει αυτό το γλυκό πράγμα που λέγεται αγάπη Θεού, χάρη Θεού. Και αυτό τόσο πολύ θα σε συναρπάσει, τόσο πολύ θα σε ξυπνήσει, τόσο πολύ θα σε ελκύσει, που δεν θα σε σταματάει μετά τίποτε.
Αλλά έως ότου γίνει αυτό, πρέπει να ξεκινήσει κανείς και να ενεργήσει έτσι όπως είπαμε, και να μη δώσει στον εαυτό του καμία ανάπαυση, όπως λέει ο Ψαλμωδός: «Ει δώσω ύπνον τοις οφθαλμοίς μου και τοις βλεφάροις μου νυσταγμόν και ανάπαυσιν τοις κροτάφοις μου, έως ου εύρω τόπον τω Κυρίω, σκήνωμα τω Θεώ Ιακώβ» (Ψαλμ. 131:4-5). Αν αυτά που λέει ο στίχος τα εφαρμόσουμε σ’ αυτό που λέμε τώρα, θα πούμε: να μη δώσει κανείς ανάπαυση στον εαυτό του, έως ότου ο εαυτός του αρχίσει να πηγαίνει αυτόματα στον Θεό. Γνωρίζουμε εκ πείρας ότι κάπου αλλού πηγαίνει από μόνος του. Πώς εκεί πηγαίνει; Όλη αυτή τη δύναμη με την οποία πηγαίνει προς τα εκεί, εμείς να τη γυρίσουμε προς τα εδώ, έως ότου αρχίσει να γίνεται από μόνο του αυτό. Μέχρι τότε να μη δώσουμε ανάπαυση στον εαυτό μας. Φυσικά, από κει και πέρα όντως όλη η ψυχή μας, όλες οι δυνάμεις μας, όλο το είναι μας θα πηγαίνει προς τον Θεό, προς τη σωτηρία, προς τον αγιασμό μας.
Καθώς λοιπόν σήμερα γιορτάζουμε το Γενέσιον της Θεοτόκου, που είναι η αρχή της σωτηρίας του κόσμου, παρακαλώ να λάβουμε υπ’ όψιν αυτά που λέχθηκαν και με βάση αυτά κατά ειδικό και συγκεκριμένο τρόπο να βάλουμε αρχή για τη σωτηρία μας.
8-9-1988
Από το βιβλίο: π. Συμεών Κραγιοπούλου, “Θέλεις να αγιάσεις;”, Σεπτέμβριος, Πανόραμα Θεσσαλονίκης, 2017, σελ. 84.
