Η Σύνοδος του ΟΗΕ για τη Βιοποικιλότητα (COP17) στο Ερεβάν: Η Κρίση της Δημιουργίας, η Οικονομία του Θανάτου και η Ανάγκη για Οικολογική Μετάνοια
Του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Ζιμπάμπουε και Αγκόλας Σεραφείμ Κυκκώτη
Από τις 19 έως τις 30 Οκτωβρίου 2026, η καρδιά της παγκόσμιας περιβαλλοντικής διπλωματίας χτυπά στο Ερεβάν της Αρμενίας, όπου διεξάγεται η 17η Διάσκεψη των Μερών της Σύμβασης (Χώρες – Κράτη Μέλη του ΟΗΕ) για τη Βιοποικιλότητα (COP17). Ο όρος COP17 (Conference of the Parties – Διάσκεψη των Μερών) υποδηλώνει τη 17η ετήσια σύνοδο της παγκόσμιας συνδιάσκεψης των Κρατών για την προστασία της βιοποικιλότητας. Η ιστορική αυτή πορεία ξεκίνησε με την πρώτη συνδιάσκεψη (COP1), η οποία πραγματοποιήθηκε το έτος 1994 στο Νασσάου των Μπαχαμών, θέτοντας τα θεμέλια για τη διεθνή συνεργασία. Η σημερινή κρίσιμη σύναξη πραγματοποιείται σε μια εποχή που η καταστροφή της φύσης απειλεί ευθέως την ίδια την επιβίωση της ανθρωπότητας. Στο άνοιγμα της συνάντησης, ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες, έστειλε ένα δραματικό μήνυμα, τονίζοντας πως «ο συνεχιζόμενος πόλεμος της ανθρωπότητας ενάντια στη φύση πρέπει επιτέλους να σταματήσει». Η φράση αυτή αντηχεί τα λόγια του μεγάλου Ανθρωπιστή και Νομπελίστα Ιατρού Άλμπερτ Σβάιτσερ, ο οποίος είχε προειδοποιήσει: «Ο άνθρωπος έχει χάσει την ικανότητα να προβλέπει και να προλαμβάνει. Θα καταλήξει να καταστρέψει τη Γη από την οποία εξαρτάται».
1. Ο Σκοπός και η Συμμετοχή: Η Ανθρωπότητα σε Αριθμούς
Ο κύριος σκοπός της συνάντησης στο Ερεβάν είναι ο πρώτος παγκόσμιος απολογισμός της εφαρμογής του Παγκόσμιου Πλαισίου Κουνμίνγκ-Μόντρεαλ για τη Βιοποικιλότητα [Kunming-Montreal Global Biodiversity Framework]. Στη Διάσκεψη συμμετέχουν περισσότεροι από 10.000 έως 15.000 σύνεδροι, εκπροσωπώντας 196 χώρες που έχουν υπογράψει και κυρώσει τη Σύμβαση (195 κυρίαρχα κράτη και η Ευρωπαϊκή Ένωση). Παράλληλα, δεκάδες άλλες οντότητες συμμετέχουν ενεργά με το καθεστώς του Παρατηρητή, συμπεριλαμβανομένων μη συμβαλλόμενων κρατών (όπως οι ΗΠΑ), εξειδικευμένων οργανισμών του ΟΗΕ, διεθνών Μη Κυβερνητικών Οργανώσεων (ΜΚΟ), αυτόχθονων κοινοτήτων και θρησκευτικών οργανισμών. Η Εκτελεστική Γραμματέας της Σύμβασης του ΟΗΕ, Άστριντ Σουμάκερ, υπογράμμισε τη σημασία αυτής της συλλογικότητας, δηλώνοντας: «Υπάρχει πρόοδος, αλλά δεν πρέπει να είμαστε αφελείς: πρέπει να γίνουν πολύ περισσότερα». Αυτή η ανάγκη για παγκόσμια συνεργασία μάς θυμίζει τη ρήση του Νομπελίστα Φυσικού Άλμπερτ Αϊνστάιν: «Ο κόσμος είναι ένας επικίνδυνος τόπος για να ζει κανείς, όχι εξαιτίας αυτών που κάνουν το κακό, αλλά εξαιτίας αυτών που κάθονται και κοιτάζουν χωρίς να κάνουν τίποτα».
2. Η Εκπροσώπηση και οι Προτεραιότητες Ελλάδος και Κύπρου
Η Ελλάδα και η Κύπρος δηλώνουν δυναμικό «παρών» στο Ερεβάν, συμμετέχοντας με επίσημες κυβερνητικές αντιπροσωπείες, ευθυγραμμιζόμενες με την κοινή ευρωπαϊκή στρατηγική.
- Η Ελλάδα εστιάζει στην εφαρμογή του στόχου «30 έως το 2030», δίνοντας έμφαση στην προστασία των θαλάσσιων οικοσυστημάτων της μέσω της θεσμοθέτησης Θαλάσσιων Προστατευόμενων Περιοχών (MPAs – Θαλάσσιες Προστατευόμενες Περιοχές) και της αντιμετώπισης των επιπτώσεων του υπερτουρισμού και της άναρχης ανάπτυξης.
- Η Κύπρος, αντιμετωπίζοντας έντονα τις συνέπειες της κλιματικής κρίσης στην Ανατολική Μεσόγειο, θέτει ως άμεσες προτεραιότητες τη διαχείριση της παρατεταμένης λειψυδρίας, την ενίσχυση της ανθεκτικότητας της γεωργίας και την προστασία των μοναδικών, ευαίσθητων νησιωτικών της οικοσυστημάτων.
Η Υφιστάμενη Κατάσταση: Παρά τις προσπάθειες, η κατάσταση της βιοποικιλότητας στις δύο χώρες παραμένει εύθραυστη λόγω των εκτεταμένων πυρκαγιών, της οικιστικής πίεσης και της ερημοποίησης των εδαφών. Αυτή η μεσογειακή πραγματικότητα φέρνει στο νου τα λόγια του σπουδαίου Νομπελίστα μας Ποιητή Οδυσσέα Ελύτη: «Εάν αποσυνδέσεις την Ελλάδα, στο τέλος θα δεις να σου απομένουν μια ελιά, ένα αμπέλι κι ένα καράβι. Που σημαίνει: με άλλα τόσα την ξαναφτιάχνεις» – αρκεί, βέβαια, να προλάβουμε να προστατεύσουμε αυτή την ελιά και αυτό το αμπέλι.
3. Η Κραυγή της Aφρικής και η Πραγματικότητα της Ζιμπάμπουε
Ως άνθρωπος που ζει και διακονεί στην Αφρική, βιώνω καθημερινά ότι η Αφρικανική Ήπειρος, αν και διαθέτει μερικά από τα πιο πλούσια και παρθένα οικοσυστήματα του πλανήτη, βρίσκεται στην πρώτη γραμμή της περιβαλλοντικής καταστροφής. Η Αφρική πλήττεται δυσανάλογα από την κλιματική αλλαγή, τη λαθροθηρία, την παράνομη αποψίλωση των δασών και την εξόρυξη πόρων από ξένα συμφέροντα.
Ειδικότερα στη Ζιμπάμπουε, η προστασία της βιοποικιλότητας αποτελεί ζήτημα εθνικής επιβίωσης. Παρά το γεγονός ότι η χώρα διαθέτει σπουδαία εθνικά πάρκα (όπως το Χουάνγκε και το Μάνα Πουλς) και εφαρμόζει το CAMPFIRE (Communal Areas Management Programme for Indigenous Resources – Κοινοτικό Πρόγραμμα Διαχείρισης Αυτόχθονων Πόρων), αντιμετωπίζει τεράστιες πιέσεις. Η παρατεταμένη ξηρασία που προκαλείται από το φαινόμενο Ελ Νίνιο οδηγεί σε επισιτιστική κρίση, στεγνώνει τους υδάτινους πόρους και απειλεί με θάνατο ελέφαντες και άλλα είδη άγριας πανίδας, ενώ αυξάνει τις συγκρούσεις μεταξύ ανθρώπων και ζώων για την επιβίωση. Η Αφρική δεν ζητά ελεημοσύνη στην COP17, αλλά δικαιοσύνη και τήρηση των διεθνών χρηματοδοτικών δεσμεύσεων. Αυτή η δοκιμασία της ηπείρου μάς θυμίζει τα λόγια του σπουδαίου Νομπελίστα συγγραφέα Βόλε Σογίνκα: «Η ανθρώπινη καρδιά παραμένει η ίδια, είτε χτυπά κάτω από το δέρμα ενός Ευρωπαίου είτε ενός Αφρικανού» – και η καταστροφή της φύσης μάς πληγώνει όλους εξίσου.
4. Τα Σοκαριστικά Δεδομένα της Βιολογικής Εκμηδένισης
Για να κατανοήσουμε την αναγκαιότητα της Πράσινης Οικολογικης ριζικής αλλαγής του ανθρώπου, οφείλουμε να αντικρίσουμε τα αμείλικτα στοιχεία των επίσημων εκθέσεων της IPBES (Intergovernmental Science-Policy Platform on Biodiversity and Ecosystem Services – Διακυβερνητική Πλατφόρμα Επιστήμης-Πολιτικής για τη Βιοποικιλότητα και τις Οικοσυστημικές Υπηρεσίες), της IUCN (International Union for Conservation of Nature – Διεθνής Ένωση Προστασίας της Φύσης) και του WWF (World Wide Fund for Nature – Παγκόσμιο Ταμείο για τη Φύση):
- Καταγεγραμμένες Εξαφανίσεις: Η Κόκκινη Λίστα της IUCN (Διεθνής Ένωση Προστασίας της Φύσης) επιβεβαιώνει την ολοκληρωτική εξαφάνιση περίπου 900 έως 1.000 γνωστών ειδών από το 1500 μ.Χ. μέχρι σήμερα.
- Η Πραγματική Διάσταση: Ο σύγχρονος ρυθμός εξαφάνισης εξαιτίας του ανθρώπου είναι 100 έως 1.000 φορές υψηλότερος από τον φυσικό, με τους επιστήμονες να εκτιμούν ότι έως και 27.000 είδη χάνονται κάθε χρόνο.
- Η «Βιολογική Εκμηδένιση»: Μέσα σε μόλις 50 χρόνια, οι πληθυσμοί της άγριας πανίδας παγκοσμίως έχουν μειωθεί κατά μέσο όρο κατά 69% έως 70%, σύμφωνα με την έκθεση Living Planet του WWF (Παγκόσμιο Ταμείο για τη Φύση).
- Η 6η Μαζική Εξαφάνιση: Ο άνθρωπος, ο οποίος αποτελεί μόλις το 0,01% του συνόλου των ζωντανών οργανισμών της Γης, είναι ιστορικά υπεύθυνος για τον αφανισμό του 99% των ειδών που χάθηκαν κατά τη σύγχρονη εποχή. Σήμερα, ο ΟΗΕ προειδοποιεί ότι 1 εκατομμύριο είδη ζώων και φυτών απειλούνται με άμεσο αφανισμό.
Καλωσορίζοντας τους ηγέτες, ο Πρόεδρος της Αρμενίας, Βαχάγκν Χατσατουριάν, υπενθύμισε με νόημα ότι «η προστασία των οικοσυστημάτων είναι προϋπόθεση για την παγκόσμια ασφάλεια και την ειρήνη». Αυτή η τραγική πραγματικότητα φέρνει στη μνήμη μας τα λόγια της Νομπελίστριας Μαλάλα Γιουσαφζάι: «Με τα όπλα μπορείς να σκοτώσεις τους τρομοκράτες, με την εκπαίδευση όμως μπορείς να σκοτώσεις την τρομοκρατία» — και απαιτείται μια νέα παιδεία σεβασμού προς τη φύση.
5. Πολεμικές Δαπάνες vs Προστασία της Ζωής: Η Αδυναμία των Κυβερνήσεων
Στην COP17 αναδεικνύεται μια τραγική αλήθεια: η διεθνής κοινότητα φαίνεται να αδυνατεί να υλοποιήσει την προστασία της φύσης. Αυτό συμβαίνει κυρίως επειδή οι σύγχρονες κυβερνήσεις —και μάλιστα των πλούσιων χωρών— επιλέγουν να αυξάνουν τα οικονομικά τους κονδύλια, ακόμη και μέσω δανεισμού, για στρατιωτικές δαπάνες και καταστροφικά, θανατηφόρα όπλα.
Είναι ηθικά απαράδεκτο να δαπανώνται τρισεκατομμύρια για όπλα που σκοτώνουν ανθρώπους και καταστρέφουν τη Φύση, την ίδια ώρα που οι ίδιες κυβερνήσεις ισχυρίζονται ότι αδυνατούν να διαθέσουν τα απαραίτητα κονδύλια για τη διάσωση των απειλούμενων ειδών. Αυτή η παγκόσμια «οικονομία του θανάτου» οδηγεί σε απρόβλεπτες, καταστροφικές συνέπειες που θα πλήξουν ανεπανόρθωτα την επιβίωση της Ανθρωπότητας και του Πλανήτη μας. Όπως πολύ εύστοχα είχε διακηρύξει ο Ινδός ηγέτης Μαχάτμα Γκάντι: «Η Γη παράγει αρκετά για να ικανοποιήσει τις ανάγκες κάθε ανθρώπου, αλλά όχι την απληστία κάθε ανθρώπου». Σήμερα θα λέγαμε και αρκετών εταιρειών που η προτεραιότητα τους είναι το οικονομικό κέρδος, κι όχι η προστασία της Ανθρωπότητας και του Πλανήτη μας για το κοινό καλό.
6. Η Μαρτυρία του Παγκοσμίου Συμβουλίου Εκκλησιών (ΠΣΕ)
Μέσα σε αυτό το σκοτεινό σκηνικό, το Παγκόσμιο Συμβούλιο Εκκλησιών (ΠΣΕ / WCC – World Council of Churches) συμμετέχει δυναμικά στην COP17, μεταφέροντας μια ισχυρή ηθική διάσταση. Το ΠΣΕ, μέσα από τις επίσημες εκθέσεις του, τονίζει δύο κεντρικά σημεία:
- Στην ειδική έκθεση για την COP17 υπογραμμίζεται ότι «η βιοποικιλότητα θα μετατραπεί από υπόσχεση σε πράξη μόνο εάν οι φωνές των αυτόχθονων λαών και των τοπικών κοινοτήτων βρεθούν στο επίκεντρο των αποφάσεων».
- Σε άλλη πρόσφατη έκθεσή του, το ΠΣΕ επισημαίνει με νόημα ότι «τα οικονομικά κονδύλια που διατίθενται για τη διατήρηση της φύσης είναι μια σταγόνα στον ωκεανό σε σύγκριση με τα δισεκατομμύρια που απαιτούνται, όσο οι τράπεζες και οι κυβερνήσεις συνεχίζουν να χρηματοδοτούν την οικολογική καταστροφή».
Η ηγεσία του ΠΣΕ έδωσε το στίγμα της πνευματικής διάστασης της κρίσης. Ο Πρόεδρος (Moderator ) της Κεντρικής Επιτροπής του ΠΣΕ, Επίσκοπος Heinrich Bedford-Strohm, διακήρυξε πως «η καταστροφή της βιοποικιλότητας είναι μια βαθύτατα πνευματική ασθένεια που απαιτεί άμεση μετάνοια», ενώ ο Γενικός Γραμματέας του ΠΣΕ, Καθηγητής Δρ. Jerry Pillay, συμπλήρωσε με προφητικό λόγο: «Δεν μπορούμε να μιλάμε για ειρήνη μεταξύ των ανθρώπων, όταν συνεχίζουμε τον βίαιο πόλεμο ενάντια στη Δημιουργία του Θεού». Η στάση αυτή ευθυγραμμίζεται πλήρως με τη ρήση του Νομπελίστα της Ειρήνης, Νέλσον Μαντέλα: «Μερικές φορές πέφτει στις πλάτες μιας γενιάς να γίνει σπουδαία. Εσείς μπορείτε να γίνετε αυτή η σπουδαία γενιά».
7. Η Φωνή της Αφρικής: Η Πατριαρχική Παρέμβαση
Σε αυτή την παγκόσμια προσπάθεια, το Παλαίφατο Πατριαρχείο Αλεξανδρείας καταθέτει τη δική του ζωντανή μαρτυρία από την πρώτη γραμμή της Αφρικανικής Ηπείρου. Ο Μακαριώτατος Πάπας και Πατριάρχης Αλεξανδρείας και πάσης Αφρικής κ.κ. Θεόδωρος Β΄, ο οποίος έχει αναγνωριστεί επισήμως από τον ΟΗΕ για το περιβαλλοντικό του έργο, έχει διαμηνύσει με βαθύ πόνο και ευθύνη:
«Υπό καμία συνθήκη δεν επιτρέπεται στον άνθρωπο να δημιουργεί αντιπαλότητα με το περιβάλλον του. Βλέπουμε με θλίψη τη φύση να αντιμετωπίζεται με απάνθρωπη αλαζονεία ως ένας εχθρός που πρέπει να λεηλατηθεί και να βιαστεί, μετατρέποντάς την σε ένα απέραντο νεκροταφείο. Ως Χριστιανοί και ως Ποιμένες στην Αφρική, οφείλουμε να αναλάβουμε τις ευθύνες μας για να σώσουμε τον Πλανήτη μας, διότι το ποίμνιό μας πεινά και διψά για δικαιοσύνη».
Η πατριαρχική αυτή ρήση συμπορεύεται με το όραμα της μεγάλης Αφρικανής Νομπελίστριας Περιβάλλοντος Βανγκάρι Μαατάι: «Το περιβάλλον και οι φυσικοί πόροι είναι η ίδια η ζωή μας. Αν τα καταστρέψουμε, καταστρέφουμε τον εαυτό μας».
Επίλογος: Το Προσκλητήριο της Οικολογικής Μετάνοιας
Ως χριστιανοί και ως μέλη θρησκειών που λέμε ότι το 80% της ανθρωπότητας είμαστε θρησκευόμενοι, οφείλουμε να κατανοήσουμε ότι η λύση δεν είναι απλώς τεχνοκρατική. Απαιτείται ριζική αλλαγή του ανθρώπου μέσα από την «οικολογική μετάνοια» (ecological metanoia – αλλαγή του τρόπου σκέψης απέναντι στο περιβάλλον) — μια βαθιά μεταστροφή της καρδιάς και του νου, που θα μας οδηγήσει να στεκόμαστε απέναντι στη φύση όχι ως ιδιοκτήτες, αλλά ως διάκονοι και υπηρέτες της προστασίας της Δημιουργίας του Θεού. Να βλέπουμε το Πλανήτη μας ως δώρο Θεού για όλους τους ανθρώπους και για όλες τις γενεές. Η COP17 στο Ερεβάν ας γίνει η αφορμή να σταματήσει η αιμορραγία του πλανήτη και να επιλέξει η ανθρωπότητα τον δρόμο της ζωής, της Δικαιοσύνης και της Ειρήνης, και όχι των εξοπλισμών και του αφανισμού.
