40 Χρόνια από το «Πνεύμα της Ασίζης»: Η Πρόκληση για μια «Άοπλη και Αφοπλιστική Ειρήνη» σε έναν Τραυματισμένο Κόσμο
Του Μητροπολίτου Ζιμπάμπουε και Αγκόλας Σεραφείμ Κυκκώτη
Καθώς συμπληρώνονται φέτος 40 χρόνια από την ιστορική, πρώτη Διαθρησκειακή Συνάντηση για την Ειρήνη στην Ασίζη, η σκέψη μας στρέφεται με βαθύ σεβασμό και πνευματική αγωνία σε αυτή τη μεγάλη επέτειο. Ήταν μια πρωτοβουλία που ρίζωσε βαθιά στην ανάγκη για θρησκευτική ανεκτικότητα και ειρηνική συνύπαρξη των λαών, μια πορεία που προετοίμασε η πνευματική κληρονομιά και το όραμα του μακαριστού Πάπα Παύλου ΣΤ΄, ο οποίος ήδη από την εποχή της μνημειώδους εγκυκλίου του Populorum Progressio είχε διακηρύξει ότι «η ανάπτυξη είναι το νέο όνομα της ειρήνης».
Έχοντας την ευλογία να συμμετέχω για πολλά συναπτά έτη σε αυτές τις ετήσιες διαθρησκειακές συναντήσεις, μπορώ να μαρτυρήσω με βιωματική βεβαιότητα τη σπουδαιότητα αυτής της προσπάθειας. Το «Πνεύμα της Ασίζης» απέδειξε ότι οι θρησκείες δεν πρέπει να αποτελούν αιτία συγκρούσεων, αλλά πηγή συμφιλίωσης. Σε αυτή την τεσσάρων δεκαετιών πορεία, οφείλουμε να εξάρουμε τον καταλυτικό ρόλο της Κοινότητας του Αγίου Αιγιδίου (Sant’Egidio) και του ιδρυτή της, καθηγητή Αντρέα Ρικάρντι (Andrea Riccardi). Με τη διορατικότητα, την επιμονή και την άδολη αγάπη του, ο Ρικάρντι κατάφερε να μετατρέψει μια διπλωματία των θρησκευτικών ηγετών σε ένα παγκόσμιο κίνημα ειρήνης, ικανό να μεσολαβεί για την κατάπαυση του πυρός ακόμη και σε αιματηρούς εμφυλίους πολέμους.
Το Παράδοξο της Εποχής μας και η Φωνή των Μεγάλων Προσωπικοτήτων
Ωστόσο, βρισκόμαστε μπροστά σε ένα οδυνηρό παράδοξο. Παρά το γεγονός ότι εδώ και 40 χρόνια έχουν γίνει τόσα βήματα, διανύουμε σήμερα μια από τις χειρότερες και πιο σκοτεινές εποχές του αιώνα μας. Η ειρήνη απουσιάζει προκλητικά. Γύρω μας δεν βλέπουμε απλώς μεμονωμένες κρίσεις, αλλά αιματηρές διακρατικές συγκρούσεις και εμφύλιους σπαραγμούς που αφανίζουν αθώες ψυχές.
Αυτή η τραγική πραγματικότητα μας φέρνει στη μνήμη τα προφητικά λόγια του μεγάλου επιστήμονα Άλμπερτ Αϊνστάιν: «Ο πόλεμος δεν μπορεί να εξανθρωπιστεί, μπορεί μόνο να καταργηθεί». Παρομοίως, ο μεγάλος φιλόσοφος της αρχαιότητας Πλάτων μας είχε προειδοποιήσει ότι «μόνο οι νεκροί έχουν δει το τέλος του πολέμου», ενώ ο νομπελίστας πολιτικός Νέλσον Μαντέλα τόνιζε πως «η ειρήνη δεν είναι απλώς η απουσία σύγκρουσης, αλλά η δημιουργία ενός περιβάλλοντος όπου όλοι μπορούν να ευημερήσουν».
Σε αυτή τη συστράτευση των συνειδήσεων, η Ορθόδοξη Εκκλησία της Αφρικής καταθέτει τη δική της καθημερινή μαρτυρία. Ο Προκαθήμενός μας, ο Πάπας και Πατριάρχης Αλεξανδρείας και πάσης Αφρικής κ.κ. Θεόδωρος Β΄, τον οποίο έχω την τιμή να εκπροσωπώ σε διεθνή συνέδρια, διακηρύσσει ακατάπαυστα: «Η Αφρική δεν χρειάζεται όπλα· χρειάζεται σχολεία, πηγάδια με καθαρό νερό, φάρμακα και αγάπη. Η ειρήνη δεν κτίζεται με το αίμα των αθώων, αλλά με τα έργα της δικαιοσύνης». Η φωνή του συναντά διαχρονικά τη σκέψη του Πάπα Λέοντος , ο οποίος στοχαστικά σημειώνει ότι η αληθινή ειρήνη είναι η «γαλήνη της τάξης» που πηγάζει από τον σεβασμό των δικαιωμάτων του ανθρώπου.
Η Οικουμενική Φωνή του Παγκοσμίου Συμβουλίου Εκκλησιών (ΠΣΕ)
Ως μέλος της Κεντρικής Επιτροπής του Παγκοσμίου Συμβουλίου Εκκλησιών (ΠΣΕ), αισθάνομαι την ανάγκη να τονίσω ότι η φωνή της παγκόσμιας χριστιανικής οικογένειας είναι σήμερα πιο ενιαία και δυνατή από ποτέ απέναντι στη φρίκη του πολέμου. Οι επίσημες ανακοινώσεις και οι εκκλήσεις του ΠΣΕ υπογραμμίζουν διαρκώς ότι ο πόλεμος αποτελεί ύβρη κατά του Θεού και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας.
Ο Γενικός Γραμματέας του ΠΣΕ, Καθηγητής Δρ. Jerry Pillay, έχει επανειλημμένα διακηρύξει ότι «η δικαιοσύνη και η ειρήνη είναι αδιαχώριστες. Δεν μπορούμε να έχουμε αληθινή ειρήνη χωρίς δικαιοσύνη, και δεν μπορούμε να επιτύχουμε δικαιοσύνη μέσω των όπλων», καλώντας τις εκκλησίες να εντείνουν τις προσπάθειές τους για την κατάπαυση των εχθροπραξιών σε κάθε γωνιά του πλανήτη.
Στο ίδιο πνεύμα, ο Πρόεδρος της Κεντρικής μας Επιτροπής, Επίσκοπος Δρ. Heinrich Bedford-Strohm, μας υπενθυμίζει με έμφαση την πνευματική μας αποστολή: «Σε έναν κόσμο βαθιά πολωμένο, οι εκκλησίες πρέπει να είναι οικοδόμοι γεφυρών (bridge-builders). Η αποστολή μας είναι να φέρνουμε τους ανθρώπους κοντά, να προωθούμε τον ειλικρινή διάλογο και να γινόμαστε η φωνή εκείνων που δεν έχουν φωνή – των θυμάτων του πολέμου και της βίας».
Ένας Παγκόσμιος Χάρτης Οδύνης: Το Προσκλητήριο της Προσευχής
Το «Πνεύμα της Ασίζης» δεν είναι μια αφηρημένη ιδέα, αλλά μια ζωντανή πνευματική πράξη. Η Κοινότητα του Αγίου Αιγιδίου μας καλεί σε μια διαρκή πνευματική εγρήγορση. Κάθε τρίτη Δευτέρα του μήνα, στον ναό της Santa Maria in Trastevere στη Ρώμη, η Κοινότητα υψώνει μια παγκόσμια Προσευχή για την Ειρήνη, ανάβοντας ένα φως για κάθε λαό που υποφέρει από τη φρίκη του πολέμου.
Ενώνοντας τις προσευχές μας, γινόμαστε η φωνή της συνείδησης που ικετεύει:
- Για την ειρήνη στον κόσμο και το Αφγανιστάν, και για το τέλος των εντάσεων με το Πακιστάν.
- Για τον τερματισμό της τρομοκρατίας στο Μπουρκίνα Φάσο και στην περιοχή του Σαχέλ, καθώς και στη Νιγηρία.
- Για την παύση των συγκρούσεων στα σύνορα Καμπότζης και Ταϊλάνδης, και για την εδραίωση των ειρηνευτικών συμφωνιών στην Κολομβία.
- Για την ειρήνη στο Κίβου και το Ιτούρι της Λαϊκής Δημοκρατίας του Κονγκό, στην Αιθιοπία, στη Σομαλία, στο Σουδάν και το Νότιο Σουδάν.
- Για τον τερματισμό της εκτεταμένης βίας στην Αϊτή, στο Ιράκ, στη Συρία και στο Μεξικό που μαστίζεται από τη βία του εμπορίου ναρκωτικών.
- Για την ειρήνη, τη σταθερότητα και την ειρηνική συνύπαρξη στον Λίβανο, στη Λιβύη και στην Υεμένη.
- Για την ειρήνη και τη συμφιλίωση στη Μιανμάρ, και για το τέλος των επιθέσεων στο βόρειο Μοζαμβίκη.
- Για τον τερματισμό του τρόμου και των επιθέσεων κατά των Χριστιανών στο Πακιστάν.
- Για τον τερματισμό της βίας στις Ηνωμένες Πολιτείες.
- Για την ειρήνη στην Ουκρανία, ώστε να σιγήσουν τα όπλα και να βρεθεί ξανά ο δρόμος του διαλόγου.
- Για το τέλος της βίας στους Αγίους Τόπους και στη Γάζα.
- Για την απελευθέρωση όλων των φυλακισμένων και των ομήρων σε όλο τον κόσμο.
«Κύριε, αφόπλισε τις καρδιές και τα μυαλά από κάθε σχέδιο θανάτου και καταστροφής. Προστάτευσε, υποδέξου, συνόδευσε και ευλόγησε τους φτωχότερους, τους πρόσφυγες και τους εκτοπισμένους, τα θύματα κάθε πολέμου. Κράτα μας ενωμένους μαζί Σου στο φως του Λόγου Σου – Αμήν».
«Άοπλη και Αφοπλιστική Ειρήνη» (Unarmed and Disarming Peace)
Η φετινή συνάντηση στην Ασίζη θέτει τον δάκτυλον επί τον τύπον των ήλων με το κεντρικό της θέμα: «Άοπλη και Αφοπλιστική Ειρήνη». Το μήνυμα αυτό είναι ριζοσπαστικό.
- Άοπλη (Unarmed): Σημαίνει την άρνηση να δεχτούμε ότι τα όπλα μπορούν να φέρουν μόνιμη λύση.
- Αφοπλιστική (Disarming): Είναι η ειρήνη που ξεκινά από την καρδιά, γκρεμίζοντας τα τείχη της προκατάληψης πριν αυτά μετατραπούν σε χαρακώματα.
Σήμερα πρέπει να κατανοήσουμε μια σκληρή αλήθεια: με κάθε μορφή σύγχρονου πολέμου, στο τέλος χάνουν ακόμη και οι νικητές. Οι απώλειες σε ανθρώπινες ζωές, οι οικονομικές καταστροφές και το ανεξίτηλο ψυχικό τραύμα δεν αφήνουν κανέναν κερδισμένο.
Ο Οδικός Χάρτης για την Επιβίωση της Ανθρωπότητας
Για να επικρατήσει η πραγματική ειρήνη, πρέπει άμεσα να θεραπεύσουμε την τραυματισμένη ενότητα της διεθνούς κοινότητας. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί μόνο μέσα από συγκεκριμένες, θαρραλέες θεσμικές και παγκόσμιες πολιτικές:
- Αναβάθμιση του ΟΗΕ και Σεβασμός του Διεθνούς Δικαίου: Είναι επιτακτική ανάγκη όλες οι χώρες, χωρίς εξαιρέσεις και δύο μέτρα και δύο σταθμά, να σεβαστούν το Διεθνές Δίκαιο, να προστατεύσουν τα Ανθρώπινα Δικαιώματα και να ενισχύσουν τους δημοκρατικούς θεσμούς.
- Άμεση Εφαρμογή του «Pact for the Future» (Σύμφωνο για το Μέλλον): Ο ΟΗΕ έθεσε τις βάσεις για την επιβίωση του πλανήτη μας. Αυτή η ιστορική συμφωνία πρέπει να εφαρμοστεί τώρα, για να διασφαλίσουμε το μέλλον των επόμενων γενεών.
- Χρηματοδότηση των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης (SDGs): Οι πλούσιες χώρες οφείλουν να χρηματοδοτήσουν γενναιόδωρα την κοινωνική αλληλεγγύη για την εξάλειψη της φτώχειας, της πείνας και των ανισοτήτων, που αποτελούν το εύφλεκτο υλικό των εμφυλίων σπαραγμών.
- Εφαρμογή της Συμφωνίας του Παρισιού για την Κλιματική Αλλαγή: Η προστασία του κοινού μας σπιτιού, της κτίσης του Θεού, είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την ειρήνη, καθώς η κλιματική κρίση γεννά τους πρώτους «κλιματικούς πρόσφυγες».
- Δραστικός Περιορισμός των Στρατιωτικών Δαπανών: Είναι ντροπή για τον πολιτισμό μας να δαπανώνται τρισεκατομμύρια για εξοπλισμούς που απειλούν την ανθρωπότητα με οικολογικό και πυρηνικό όλεθρο, την ίδια στιγμή που εκατομμύρια παιδιά στην Αφρική στερούνται ένα ποτήρι καθαρό νερό.
Το «Πνεύμα της Ασίζης», 40 χρόνια μετά, μας καλεί να μην συνθηκολογήσουμε με το κακό. Ως θρησκευτικοί ηγέτες, ως μέλη της παγκόσμιας χριστιανικής κοινότητας, οφείλουμε να γίνουμε οι «άοπλοι» εργάτες μιας ειρήνης που θα αφοπλίζει τις προθέσεις των πολεμοχαρών, μετατρέποντας τον κόσμο μας σε μια αληθινή αδελφοσύνη των λαών.
